de visie van Zeinstra van Gelderen
inleiding
Een rondgang door het B.a.d complex laat de vele sporen zien van de uiteenlopende activiteiten die hebben plaatsgevonden van de bewoners en kunstenaars die er werken en wonen. Sommige sporen zijn per ongeluk blijven liggen, anderen eisen zelfbewust hun ruimte op. Sommigen hebben in de loop der tijd een functie gekregen, anderen legitimeren zich alleen door hun schoonheid. De sporen laten zich lezen als getuigenissen van uiteenlopende kunstenaarsactiviteiten: in de vele kleine details valt de rijke recente geschiedenis van het kunstenaarscollectief af te lezen. Daarnaast tonen ze de verbeelding die bezit genomen heeft van de voormalige Industrieschool.
Wij omarmen deze sporen en daarmee de verbeelding van B.a.d: het vormt het vertrekpunt van onze ontwerpvisie.
We zien het gebouw en de tuin als een hecht geheel, een vrijplaats met een grote verscheidenheid aan binnen- en buitenruimtes. We vinden er de entreehal, het schoolplein, de gymzaal en het gazon. Maar ook al de verschillende moestuintjes, keukens, woningen en de ateliers van verschillende afmetingen. Juist in die diversiteit binnen het complex zien wij de kwaliteit van het geheel. De verschillen zijn essentieel. Wij omarmen de verschillen en willen de voorwaarden scheppen om ze te versterken.
Ingrepen (en het afzien van ingrepen)
Door de gebruikers is aangeven dat een schaalvergroting niet wenselijk is. Binnen het bestaande pand lijkt het ons dan ook goed om het voorgeschreven programma te volgen. Wel zien wij mogelijkheden tot een externe uitbreiding in een bescheiden nieuwbouw naast het complex. Aan de ene kant kan deze uitbreiding los van het bestaande complex functioneren, aan de andere kant verwachten wij dat door een passend programma op die plek het complex en haar positie in de buurt versterkt kan worden.
Uitgesplitst naar de verschillende onderdelen van het B.A.D.-complex stellen wij het volgende voor:
Entreehal
De hal heeft al bij het ontwerp van de school aan het eind van de vijftiger jaren een bijzondere rol vervuld. De maatvoering en inrichting van deze ruimte is zodanig gemanipuleerd dat de hal ook eenvoudig te gebruiken is als een informele aula. Zo is er een podium, met een trapje naar de kelder en de begane grond-laag van de korte vleugel; een trap, die vrij in de ruimte staat en aan een smalle tribune doet denken en een bordes, dat als een balkon uitzicht geeft op het podium.
Deze toegevoegde waarde van de entree-hal is door de huidige gebruikers versterkt, met het tweede podium, de eet-keuken, het hokje voor een dj boven de deur. Haar succes als ontmoetingsruimte voor allerlei verschillende gebruikers, variërend van partijbijeenkomsten, workshops met schoolkinderen tot poëziefestivals, is voor een belangrijk deel te danken aan de gastvrijheid en het initiatief van de kunstenaars, maar hangt ook samen met de wijze waarop zij indertijd en sindsdien is vormgegeven.
Toch blijft de hal ook simpelweg een hal, waar de fietsen staan, de post wordt bezorgd en de mededelingen opgehangen kunnen worden. Juist het informele karakter van deze ruimte vinden wij het meest waardevol: ons voorstel is dan ook om deze hal te laten zoals deze is.
We onderschrijven de belangrijke functie van de hal als “sociale as”: ook in onze visie worden alle ruimten van het gebouw ontsloten via deze entreehal. De relatie tussen hal en tuin is essentieel: net zoals de tuin nu eens als privé-domein en dan weer als publiek domein functioneert, zo zal ook de entreehal beide soorten van gebruik moeten kunnen faciliteren. De sociale as zal dan ook afwisselend als prive en als publiek moeten kunnen functioneren.
De hal zal alleen bouwkundig opgeknapt worden en de bestaande architectuur respecteren.
Ateliers en woningen
Het gevraagde programma van eisen kan betrekkelijk eenvoudig in het huidige gebouw gerealiseerd worden. Zo veel mogelijk gaan we uit van de bestaande indeling, omdat daarmee de gewenste variatie in ruimtes op de allereenvoudigste wijze gerealiseerd kan worden. De bovenste lagen in beide vleugels liggen onder een kap. Dit biedt aan de onderliggende ruimtes verschillende mogelijkheden: een extra verdieping door het plafond weg te nemen, het plaatsen van daklichten of een dakkapel, het gebruik van de zolder als bergruimte of als opslag van warmwater, opgewarmd door de zonnecollectoren op het dak.
Als casco-ingreep stellen we voor een beperkt aantal verticale standleidingen aan te brengen, waardoor de woningen en ateliers, indien gewenst, eenvoudig van individueel sanitair kunnen worden voorzien.
Nieuwbouw
B.a.d kan alleen bestaan als de woon- en werkruimte betaalbaar blijft. De woningbouwvereniging zal zich inspannen om de huren laag te houden, maar zal aan de andere kant ook oog moeten hebben voor het rendement van haar investering. De eerste ideeën om de oude gymzaal als kantoorruimte te verhuren bleken geen commerciële aantrekkingskracht te hebben. Wij stellen voor om in de Talingstraat naast B.a.d een nieuw buurpand te bouwen, waarbij een publieke functie op de begane grond van essentieel belang is. Op de verdiepingen erboven kunnen kleinschalige werkruimtes (studio’s) gesitueerd worden.
In aanvulling op de activiteiten van Stichting B.a.d wordt het nieuwe buurpand zo een verrijkende toevoeging aan het complex.
Duurzaamheid
Vanzelfsprekend is het hergebruik en renoveren van het oude schoolgebouw al een eerste en belangrijke stap naar een duurzame omgang met de woon- en werkomgeving. Maar het grondig opknappen van het pand biedt, naar onze mening, ook een kans om een aantal stappen verder te gaan. Het is goed mogelijk om het pand niet alleen hoogwaardig thermisch te isoleren, maar ook in hoge mate zelfvoorzienend te maken met betrekking tot de energieopwekking. Zonneboilers op de zuidelijk geöriënteerde daken kunnen bijdragen aan de verwarming van het water.
Een op houtpellets gestookte collectieve ketel in de bestaande kelder, in combinatie met twee warmte-kracht koppelingsinstallaties, zou geschikt zijn om het pand te verwarmen.
Zonnecellen en een geluidsarm windmolentje kunnen een groot deel van de stroomvoorziening van B.a.d leveren.
Een systeem van grijs water kan toegepast worden bij het sanitair in het gebouw.
Werkwijze
Uitgangspunt is dat de bewoners en gebruikers als het B.a.d-collectief het casco van het bestaande gebouw huren van Vestia. De binnenbouw wordt in principe door zelfwerkzaamheid gedaan en valt onder de verantwoordelijkheid van de bewoners/gebruikers. Over de vraag wat precies onder het casco valt en wat er als binnenbouw aangemerkt wordt, zal door de woningbouwvereniging en de gebruikers van het pand gesproken moeten worden. Met een lijst kan heel gedetailleerd per onderdeel bepaald worden wat onder casco en wat onder binnenbouw gaat vallen. Wij stellen voor om de buitenschil, de draagconstructie en de installaties tot aan de woon- of werkruimte als casco te definiëren. Verder zouden de beide vleugels van strategisch geplaatste standleidingen moeten worden voorzien, om op een eenvoudige wijze sanitair voor de woningen en werkruimtes te kunnen realiseren.
Ideeën
Wij achten een dialoog met de gebruikers en opdrachtgever, zeker bij dit project, van essentieel belang om tot een goed ontwerp te komen. Wel willen we tot slot een overzicht geven van de vele, vaak losse ideeën, die bij ons opkwamen tijdens het nadenken over dit project. De ideeën liggen in het verlengde van onze visie en komen voort uit ons enthousiasme voor dit bijzondere project.
- Op het dak van de entreehal lstellen wij voor om de bestaande glazen gang uit te breiden tot een omloop, die een binnentuin kan omsluiten. De omloop en de binnentuin kan dan als expositieruimte of plantenkas gebruikt worden.
- In tegenstelling tot de casco-ateliers kunnen de gastwoningen en logeerkamers een eigen, specifiek ontworpen interieur krijgen. Het worden speciale hotelwoningen met een karakteristiek interieur.
- Ligbadruimtes kunnen ook als losse doosjes aan de gevel gehangen worden.
- In de gevelpanelen waarmee de nieuwbouw wordt bekleed kunnen afdrukken van werken van de verschillende kunstenaars uit B.a.d verwerkt worden.
- Het biologische restaurant dat onder in de nieuwbouw komt, betrekt de groenten uit eigen moestuin.
- Het schoolplein zou verkleind kunnen worden, waardoor de schaal intiemer wordt. Bij een deel van het plein kunnen stoeptegels verwijderd worden, waardoor er perken voor bloemen en planten ontstaan.
- De doelmuren kunnen verplaatst worden.
- Van de gymzaal kan een prachtige atelierwoning gemaakt worden.
- Tussen de gymzaal en de gang naar de gymzaal zou een doorbraak gemaakt kunnen worden, om het noordelijke deel van de tuin beter bij het geheel te betrekken.
- In de kap is ruimte voor uitbreidingen of aanpassingen van de woningen middels dakkapellen en loggia’s.
- De grote ramen op de bezonde gevels kunnen voorzien worden van balkons en serres
- De keuken op de verdieping zou veranderd kunnen worden in een deftige bibliotheek annex rookruimte met leren zitbanken.